TRẠI SÁNG TÁC ĐIỆN ẢNH TÀI LIỆU
Địa điểm tổ chức: HÀ NỘI
Thời gian khóa học: 15/10/2024 - 31/21/2024
Số lượng học viên: 8 HỌC VIÊN
LƯU Ý: Khóa học diễn ra toàn thời gian trong 11 tuần và không thu học phí.
ĐỐI TƯỢNG TUYỂN SINH
Trại sáng tác điện ảnh tài liệu dành cho tất cả những ai hướng tới công tác đạo diễn phim tài liệu và mong mỏi ghi nhận thực tại của đất nước mình.
Trại sáng tác không chỉ dành cho người đã có kinh nghiệm về đạo diễn, mà còn mở rộng cho các bạn đến từ các lĩnh vực khác nhau (phóng viên, kiến trúc sư, kỹ sư, hoạt động hội đoàn, nghiên cứu sinh, sinh viên, v.v)
Không đòi hỏi thí sinh phải có hiểu biết về kỹ thuật nghe nhìn. Biết tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Mông là một lợi thế.
Học viên được tuyển chọn dựa trên động lực của thí sinh, khả năng quan sát thực tại xung quanh mình và năng lực làm việc nhóm.
THỂ LỆ TUYỂN SINH
Việc tuyển sinh được thực hiện qua hai vòng: hồ sơ và phỏng vấn. Chỉ thí sinh được nhận qua vòng hồ sơ mới được phỏng vấn
Hồ sơ tuyển sinh bắt buộc phải có:
1. Tự giới thiệu dài một đến hai trang. Đây không phải là bản lý lịch mà là một đoạn văn tự do trong đó thí sinh tự kể về bản thân.
2. Sơ yếu lý lịch
3. Viết một trang văn về một trong ba chủ đề sau đây (tuỳ chọn), kèm ảnh minh hoạ (không bắt buộc):
Hồ sơ thí sinh gửi về Varan Việt nam, bằng tiếng Việt, tiếng Pháp hoặc tiếng Anh, qua địa chỉ email: varanvietnam2012@gmail.com
Thời hạn nộp: Từ 06/08/2024 đến 25/08/2024
Phỏng vấn: 27/8/2024
Kết quả chính thức: 10/9/2024NGUỒN GỐC CỦA TRẠI SÁNG TÁC*
Trại sáng tác Varan Việt Nam tiếp nối tinh thần của Ateliers Varan được thành lập vào năm 1981 bởi nhà làm phim nhân học nổi tiếng thế giới Jean Rouch. Các trại sáng tác của Ateliers Varan được tổ chức ở nhiều quốc gia và nhiều vùng địa lý cũng như văn hóa, xã hội. Bản thân trại sáng tác Varan không phải là một trường học điện ảnh kinh viện, vì mọi phương pháp làm việc đều cho thấy sự áp dụng tối đa nguyên tắc giảng dạy dựa trên thực hành. Mọi thứ được tổ chức sao cho mỗi học viên học được cách thức sản xuất phim như trong thực tiễn.
Trại sáng tác Varan có mặt tại Việt Nam từ năm 2004. Các khóa học làm phim tài liệu đã lần lượt được tổ chức tại Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng và Cần Thơ do các nhà chuyên môn Pháp và Việt Nam giảng dạy. Năm 2012, một nhóm gồm sáu nhà làm phim và một quản lý từng tham gia các khóa học Varan đứng ra thành lập Varan Việt Nam nhằm hỗ trợ sản xuất, phát hành và đào tạo những nhà làm phim tài liệu. Cho đến nay Varan Việt Nam đã có bộ sưu tập gần 80 phim được thực hiện bởi khoảng 60 đạo diễn, trong đó có những bộ phim được công chiếu rộng rãi như Chuyến đi cuối cùng của chị Phụng (2014), Đi tìm Phong (2018), Những đứa trẻ trong sương (2022)...
Việc học thông qua thực hành «cái nhìn tài liệu» dựa trên phương pháp sư phạm được rút kinh nghiệm từ nhiều trại sáng tác Varan ở năm châu lục. Mục tiêu là làm thế nào để các học viên hết mặc cảm trước ngôn ngữ điện ảnh, xác định được vai trò và vị trí của nhà làm phim, những thách thức về mặt đạo đức nghề nghiệp trong mối quan hệ với người mình quay và với thế giới xung quanh mình. Đó cũng chính là việc đề cao sự riêng biệt trong biểu đạt cũng như đòi hỏi khắt khe của điện ảnh tài liệu ở thời điểm mà nó ngày càng phải chứng tỏ sự khác biệt với thể loại phóng sự.
*Đọc thêm về TINH THẦN VARAN ở phần phụ lục bên dưới
NỘI DUNG TRẠI SÁNG TÁC ĐIỆN ẢNH TÀI LIỆU
Trong khóa học, mỗi học viên sẽ đạo diễn một phim ngắn từ 20-30 phút. Từng học viên sẽ học kinh nghiệm từ chính sự vận động của công tác đạo diễn này; một sự vận động kết nối các bước : khảo sát, viết, quay và dựng trong khóa học.
Giai đoạn viết dự án phim:
Dưới sự hướng dẫn của giảng viên, mỗi nhà làm phim sẽ phát triển dự án của mình. Nhà làm phim sẽ chia sẻ kinh nghiệm, suy ngẫm,và sự tiến triển của dự án với nhóm. Công việc trao đổi này là căn bản trong phương pháp làm việc của Varan. Chính trải qua lần lượt các bước, từ thẩm thấu hiện trường đến lấy lại khoảng cách qua viết dự án, rồi chia sẻ những suy ngẫm tại nhóm… mà bộ phim bắt đầu được xây dựng trong đầu.
Giai đoạn quay phim:
Hết giai đoạn khảo sát và viết, học viên có thể nghĩ và vạch ra một cách thức thực hiện/đạo diễn sẽ là cột xương sống cấu trúc các bước của việc quay. Mỗi nhà làm phim sẽ tự cầm máy quay hình ảnh cho bộ phim mình làm đạo diễn và thu thanh cho phim của một đồng nghiệp khác.
Giai đoạn dựng phim:
Tiếp giai đoạn quay phim là quá trình dựng do các nhà dựng phim chuyên nghiệp thực hiện trong khoảng thời gian hai đến ba tuần.
LƯU Ý
SAU TRẠI SÁNG TÁC
Các bộ phim sẽ được phụ đề tiếng Anh và tiếng Pháp, phát sóng trên đài truyền hình tại Việt nam, trình chiếu tại Paris và tại các liên hoan phim quốc tế. Phim cũng sẽ được sử dụng trong các buổi thảo luận tại các trường đại học đối tác của Trại sáng tác.
Phụ lục: TINH THẦN VARAN
Lịch sử Varan bắt đầu năm 1978 khi nhà làm phim nhân học Jean Rouch, thay vì nhận lời đề nghị làm phim về đất nước Mozambique vừa mới giành độc lập, đã quyết định tổ chức một trại sáng tác điện ảnh tại đó, để đem lại khả năng cho chính người dân Mozambique tự quay phim về thực tại nước mình.
Tinh thần Varan vốn thuộc dòng điện ảnh trực tiếp, chính là học cách trả lại lời nói thường bị lấy mất cho chính chủ thể quay, với nhịp thở, sự phức tạp, tiết tấu và thời lượng riêng trong lời nói của họ. Đó cũng chính là học cách xác định quan điểm, định vị cái nhìn và đặt để một ý nghĩa cho nó, tức là vấn đề đạo đức cho cái nhìn đó… Những nội dung này là kim chỉ nam cho từng bộ phim thực hiện trong khóa học.
Đó cũng là việc học viên phải “nhúng tay” vào toàn bộ các giai đoạn thực hiện và hình thành bộ phim của chính mình theo một cách thủ công nhất, bằng việc tự ghi hình cho dự án phim của mình và làm thu thanh cho dự án phim của bạn đồng môn. Đó cũng là một phương pháp sư phạm có tính vận động mà việc cùng chia sẻ trong tập thể trong suốt quá trình hình thành bộ phim là việc bắt buộc phải trải qua, giúp cho quá trình tiếp cận của mỗi cá nhân phong phú hơn, nhân thêm lên các thế mạnh và mài giũa cái nhìn phê bình.
Các kỹ thuật kể chuyện đặc thù của điện ảnh sẽ giúp nảy sinh cảm xúc thực sự và một tư duy luôn vận động. Khán giả sẽ không ở vị trí là tù nhân của cái gọi là ‘truyền đạt thông điệp” mà người làm phim ấn định. Chính thông qua một hay nhiều nhân vật hiện thân cho một thực tại của cuộc sống với những sắc thái đôi khi mâu thuẫn nhau, mà khán giả có thể tự soi chiếu và suy nghĩ với trải nghiệm riêng của mình. Với quan điểm như vậy, phim tài liệu không phải là nơi chốn của sự khẳng định chắc chắn mà là nơi để ta chất vấn sự mong manh và sức mạnh hư ảo của thực tại.
Mỗi phim sẽ sáng tạo cách diễn đạt của mình, đôi khi nằm ngoài những quy tắc hay các thói quen. Nhưng bên cạnh đó, chúng ta vẫn có thể ghi nhận những nguyên tắc quan trọng cần nắm vững của phương pháp sư phạm như sau :
Làm phim không chỉ là vấn đề trí tuệ, sự thành thực, gu thẩm mỹ hay kỹ thuật điêu luyện, mà đó còn là vấn đề đạo đức.
Thay vì quan sát từ xa, chúng ta ưu tiên việc hòa nhập vào hiện trường quay, với sự tôn trọng những nhân vật được quay. Sự tò mò tìm hiểu là đến từ việc lắng nghe, không phải đến từ mong muốn làm chủ kỹ thuật.
Quay phim tài liệu có nghĩa là sẽ gặp phải những thứ ngoài dự kiến. Những gì ta thu được không phải lúc nào cũng đúng y như ta hoạch định trước hay mong muốn. Thay vì làm lơ hay gạt bỏ những gì diễn ra không đúng như định trước, ta nên liên tục điều chỉnh bộ phim dựa trên những gì thực tại gợi ý cho chúng ta.
Quan sát một cách nghiêm túc không có nghĩa là bỏ qua góc độ kịch tính trong kể chuyện: bộ phim phải sắp xếp thế nào để tạo ra những bí ẩn, hồi hộp, bất ngờ, xoay chuyển tình huống và rồi dành chỗ cho cảm xúc.
Không dễ dàng gì và không phải tự nhiên mà chúng ta thu được Hiện thực vào trong máy quay, vì thế chúng ta cần đến ‘công tác đạo diễn’. Đạo diễn ở đây không đồng nghĩa với việc thao túng nhưng nó là sự ý thức được phim tài liệu là xây dựng và phát triển một quan điểm. Những gì chúng ta thu nhận được đó là dấu vết của những gì nhìn thấy được và nghe thấy được, mà chúng ta phải sắp xếp thành một sự tái trình hiện.
